Để giải thích một cách dễ hiểu nhất về lý do Nga luôn coi Ukraine là vấn đề sống còn, chúng ta có thể nhìn câu chuyện này qua lăng kính địa lý – thứ mà tác giả Tim Marshall gọi là “nhà tù” định đoạt số phận của các quốc gia,.
Dưới đây là các lý do cốt yếu khiến Nga luôn tìm cách kiểm soát hoặc gây ảnh hưởng tuyệt đối lên Ukraine:
1. Ukraine là “Cánh cửa mở” vào trái tim nước Nga
Theo tác giả, vùng đất Nga giống như một ngôi nhà không có tường rào ở phía Tây,. Toàn bộ khu vực này là Đồng bằng Bắc Âu, một dải đất bằng phẳng trải dài từ Pháp, qua Đức, Ba Lan và tiến thẳng vào Moscow,.
- Vấn đề địa hình: Vì không có núi non hay sa mạc che chắn, các đoàn quân xâm lược có thể dễ dàng hành quân qua đây,.
- Lịch sử lặp lại: Theo tác giả, trung bình cứ 33 năm một lần, Nga lại phải đối mặt với một cuộc xâm lược từ hướng này (như quân Pháp của Napoleon năm 1812 hay quân Đức trong hai cuộc Thế chiến).
- Tầm quan trọng của Ukraine: Ukraine nằm ngay trên con đường bằng phẳng này. Nếu kiểm soát được Ukraine, Nga sẽ có một vùng đệm chiến lược để chặn đứng kẻ thù từ xa trước khi chúng tiếp cận biên giới chính thức của mình,.
2. Nỗi ám ảnh mang tên “NATO”
Theo tác giả, Nga coi việc Ukraine gia nhập NATO hoặc Liên minh Châu Âu (EU) là một “lằn ranh đỏ” không thể vượt qua.
- Mối đe dọa quân sự: Nếu Ukraine thuộc về phe phương Tây, các căn cứ quân sự và tên lửa của NATO có thể được đặt ngay sát sườn Moscow, khiến Nga mất đi không gian phòng thủ,,.
- Phản ứng của Nga: Tác giả gợi ý rằng khi cảm thấy bị dồn nén, Nga sẽ “bật lại” rất mạnh mẽ để bảo vệ lợi ích của mình, giống như cách họ đã làm khi sáp nhập Crimea năm 2014,.
3. Cơn khát “Cảng nước ấm”
Dù là quốc gia lớn nhất thế giới, Nga lại có một “gót chân Achilles” về biển: hầu hết các cảng biển của họ đều bị đóng băng vào mùa đông, khiến tàu bè không thể hoạt động quanh năm,.
- Tầm quan trọng của Crimea: Sevastopol (trên bán đảo Crimea của Ukraine) là cảng nước ấm chủ chốt duy nhất mà Nga có thể sử dụng để đưa hạm đội ra Địa Trung Hải và các đại dương lớn,.
- Sợ mất quyền kiểm soát: Theo tác giả, Nga lo ngại rằng một chính phủ thân phương Tây tại Ukraine có thể hủy bỏ hợp đồng cho thuê cảng này hoặc thậm chí để NATO đặt căn cứ tại đây,,. Do đó, việc kiểm soát hoàn toàn hoặc một phần Ukraine (đặc biệt là các vùng ven biển) giúp Nga đảm bảo vị thế của một cường quốc hàng hải,.
4. Khối liên kết lịch sử và sắc tộc
Tác giả cũng nhắc đến khái niệm “Novorossiya” (Nước Nga mới) – một thuật ngữ lịch sử dùng để chỉ các vùng đất ở miền Nam và miền Đông Ukraine.
- Bảo vệ người Nga: Điện Kremlin sử dụng luật yêu cầu chính phủ phải bảo vệ “người dân tộc Nga” để can thiệp vào Ukraine, đặc biệt là ở những vùng có đông người nói tiếng Nga,.
- Nguồn gốc chung: Nga coi Ukraine là nơi khởi nguồn của bản sắc dân tộc mình (từ quốc gia cổ Kievan Rus’ tại Kyiv), vì vậy việc Ukraine tách rời hoàn toàn khỏi tầm ảnh hưởng của Moscow được xem là một thảm họa địa chính trị,.
Tóm lại: Theo tác giả, Nga cần kiểm soát Ukraine không phải chỉ vì tham vọng mở rộng đất đai, mà vì họ cảm thấy không thể an tâm nếu Ukraine trở thành một “bàn đạp” của đối thủ ngay trên vùng đồng bằng bằng phẳng dẫn vào Moscow,,.
Ví dụ ẩn dụ: Hãy tưởng tượng nước Nga là một ngôi nhà khổng lồ nhưng không có cửa sổ và cửa ra vào ở phía Tây. Ukraine giống như một khoảng sân rộng trước cửa nhà. Nếu người hàng xóm (phương Tây) đặt một trạm gác ngay ở khoảng sân đó, chủ nhà (Nga) sẽ cảm thấy bị đe dọa trực tiếp vì không còn gì ngăn cách giữa trạm gác đó và phòng ngủ của mình. Để an toàn, chủ nhà tin rằng họ phải tự mình quản lý khoảng sân đó.
